Οι νέες ρυθμίσεις έχουν ιδιαίτερη πρακτική σημασία τόσο για όσους πρόκειται να κληρονομήσουν όσο και για όσους επιθυμούν να οργανώσουν εγκαίρως τη μελλοντική διαδοχή της περιουσίας τους.

Νέο Κληρονομικό Δίκαιο 2026: Ποιες είναι οι σημαντικότερες αλλαγές;

Ο Ν. 5303/2026 αντικαθιστά σε μεγάλο βαθμό το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα και αναδιαμορφώνει βασικούς θεσμούς του ελληνικού κληρονομικού δικαίου.

Συνοπτικά, οι σημαντικότερες αλλαγές αφορούν:

• τις νέες κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου,
• την εκ των προτέρων παραίτηση από κληρονομικά δικαιώματα,
• τη μετατροπή της νόμιμης μοίρας κατά βάση σε χρηματική αξίωση,
• τη νέα προστασία του κληρονόμου έναντι των χρεών της κληρονομιάς,
• τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου,
• την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή,
• την προστασία, υπό προϋποθέσεις, προσώπων που ζούσαν σε ελεύθερη ένωση με τον κληρονομούμενο,
• την αναγνώριση δικαιώματος υπέρ προσώπου που παρείχε ουσιώδη φροντίδα στον κληρονομούμενο,
• την εκκαθάριση και διαχείριση της κληρονομίας.

1. Κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου – Τι είναι;

Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του νέου Κληρονομικού Δικαίου είναι η εισαγωγή της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου.

Με τη σύμβαση αυτή ο κληρονομούμενος μπορεί, μεταξύ άλλων, να εγκαταστήσει κληρονόμο, να συστήσει καταπίστευμα, κληροδοσία ή τρόπο και να ρυθμίσει με μεγαλύτερη δεσμευτικότητα τη μελλοντική διαδοχή της περιουσίας του.

Η κληρονομική σύμβαση καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι συγκεκριμένες διατάξεις της κληρονομικής σύμβασης δεν μπορούν να ανακληθούν μονομερώς, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει κατά κανόνα με μία διαθήκη.

Ο νέος θεσμός αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις οικογενειακών επιχειρήσεων, σημαντικής ακίνητης περιουσίας ή γενικότερα όταν απαιτείται οργανωμένος κληρονομικός και περιουσιακός σχεδιασμός.

2. Παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα

Το νέο δίκαιο επιτρέπει επίσης, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, τη σύναψη σύμβασης εκ των προτέρων παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομία.

Η παραίτηση μπορεί να είναι ολική ή μερική, με ή χωρίς αντάλλαγμα και μπορεί να περιορίζεται ακόμη και αποκλειστικά στο δικαίωμα της νόμιμης μοίρας.

Πρόκειται για μία σημαντική αλλαγή, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις στις οποίες μία οικογένεια επιθυμεί να οργανώσει εκ των προτέρων τη μελλοντική κατανομή περιουσιακών στοιχείων ή τη διαδοχή μιας οικογενειακής επιχείρησης.

3. Τι αλλάζει στη νόμιμη μοίρα;

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του Ν. 5303/2026 αφορά τη νόμιμη μοίρα.

Οι κατιόντες, οι γονείς του κληρονομουμένου και ο επιζών σύζυγος, εφόσον θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι, εξακολουθούν να προστατεύονται ως νόμιμοι μεριδούχοι.

Με το νέο σύστημα, όμως, η νόμιμη μοίρα αποτελεί κατά βάση χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου και ανέρχεται στο μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου κληρονομικής μερίδας του νόμιμου μεριδούχου.

Υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει αντί χρηματικής καταβολής την αυτούσια απόδοση ποσοστού ή συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου.

Η μεταρρύθμιση αυτή μπορεί να έχει σημαντική πρακτική αξία, ιδίως όταν η κληρονομία αποτελείται κυρίως από ακίνητα ή επιχειρηματικά περιουσιακά στοιχεία, καθώς μπορεί να περιορίσει τον κατακερματισμό της περιουσίας.

4. Τι αλλάζει στα χρέη της κληρονομιάς;

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αλλαγή στην ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας.

Σύμφωνα με το νέο άρθρο 1892 ΑΚ, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται κατ’ αρχήν με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, εκτός εάν δηλώσει ότι θα τη διαχειρίζεται και θα τη διαθέτει ελεύθερα ή εάν συντρέξουν οι ειδικές περιπτώσεις επίτασης της ευθύνης που προβλέπει ο νόμος.

Η αλλαγή αυτή ενισχύει σημαντικά την προστασία του κληρονόμου σε περιπτώσεις κληρονομιάς με δάνεια, φορολογικές οφειλές ή άλλα χρέη.

5. Τι αλλάζει για τον επιζώντα σύζυγο;

Το νέο κληρονομικό δίκαιο τροποποιεί και τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου.

Όταν ο επιζών σύζυγος συντρέχει στην εξ αδιαθέτου διαδοχή με ένα τέκνο, καλείται πλέον στο 1/3 της κληρονομίας.

Όταν συντρέχει με δύο ή περισσότερα τέκνα, καλείται στο 1/4 της κληρονομίας.

Με συγγενείς της δεύτερης τάξης, ο επιζών σύζυγος καλείται στο 1/2 της κληρονομίας.

Εάν δεν υπάρχουν συγγενείς πρώτης ή δεύτερης τάξης, ο επιζών σύζυγος καλείται στην ολόκληρη κληρονομία.

Παράλληλα, όταν στην κληρονομία περιλαμβάνεται ακίνητο που αποτελούσε την κύρια κατοικία του ζευγαριού, ο επιζών σύζυγος δικαιούται, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, την αποκλειστική χρήση του χωρίς αντάλλαγμα για ένα έτος από τον θάνατο.

6. Τι προβλέπεται για όσους ζουν σε ελεύθερη ένωση;

Το νέο κληρονομικό δίκαιο εισάγει συγκεκριμένη προστασία και για το πρόσωπο που ζούσε με τον κληρονομούμενο σε μόνιμη ελεύθερη ένωση.

Υπό τις ειδικότερες προϋποθέσεις του νόμου, όταν δεν καλείται σύζυγος, προβλέπονται δικαιώματα για πρόσωπο που συζούσε μόνιμα με τον κληρονομούμενο κατά τα τελευταία τρία έτη πριν από τον θάνατό του ή χωρίς τον συγκεκριμένο χρονικό περιορισμό εάν είχαν αποκτήσει κοινά τέκνα.

Εφόσον δεν καλείται ούτε σύζυγος ούτε συγγενής του κληρονομουμένου, το πρόσωπο αυτό μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου και κατόπιν της προβλεπόμενης δικαστικής διαδικασίας, να αποκτήσει ακόμη και κληρονομικό δικαίωμα.

7. Δικαίωμα για το πρόσωπο που φρόντιζε τον κληρονομούμενο

Ο Ν. 5303/2026 προβλέπει επίσης κληροδοσία εκ του νόμου υπέρ προσώπου που παρείχε ουσιώδη φροντίδα στον κληρονομούμενο.

Η ρύθμιση αφορά πρόσωπο που συνέβαλε ουσιωδώς, χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς αντίστοιχη νόμιμη υποχρέωση, στην κάλυψη των αναγκών του κληρονομουμένου για χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών κατά τα τελευταία τρία έτη πριν από τον θάνατο.

Το ύψος της σχετικής αξίωσης προσδιορίζεται με βάση, μεταξύ άλλων, το είδος, τη διάρκεια και την έκταση της φροντίδας που παρασχέθηκε.

8. Παραμένει η προθεσμία αποποίησης κληρονομιάς;

Ναι. Η βασική προθεσμία για αποποίηση κληρονομιάς παραμένει τέσσερις μήνες.

Η προθεσμία αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή της κληρονομίας και τον λόγο αυτής.

Εάν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό κατά την έναρξη της προθεσμίας, η προθεσμία είναι ένα έτος.

Σε περίπτωση διαδοχής από διαθήκη, η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διάταξης τελευταίας βούλησης.

9. Τι συμβαίνει εάν περάσει η προθεσμία αποποίησης;

Εάν παρέλθει άπρακτη η νόμιμη προθεσμία, η κληρονομία θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Πρόκειται για τη λεγόμενη πλασματική αποδοχή κληρονομιάς.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να πρέπει να εξεταστεί εάν υπάρχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις για δικαστική προσβολή της πλασματικής αποδοχής.

Η δυνατότητα αυτή δεν υπάρχει αυτομάτως σε κάθε περίπτωση και απαιτεί εξατομικευμένη εξέταση των πραγματικών περιστατικών, της γνώσης του κληρονόμου και των λόγων για τους οποίους δεν πραγματοποιήθηκε εμπρόθεσμη αποποίηση.

10. Σημαντικές μεταβατικές διατάξεις

Η ημερομηνία 16 Σεπτεμβρίου 2026 είναι καθοριστική για την εφαρμογή του νέου δικαίου.

Ο νόμος προβλέπει, ωστόσο, ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες υποθέσεων.

Ενδεικτικά, ειδική μεταβατική δυνατότητα προβλέπεται για κληρονόμο προσώπου που είχε αποβιώσει έως τη δημοσίευση του Ν. 5303/2026 και δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Υπό τις ειδικές προϋποθέσεις του άρθρου 33 του νόμου παρέχεται δυνατότητα να ζητηθεί η προβλεπόμενη απογραφή εντός έξι μηνών από τη δημοσίευσή του.

Για τον λόγο αυτό, σε ήδη υφιστάμενες κληρονομικές υποθέσεις είναι απαραίτητο να ελέγχεται η ημερομηνία θανάτου και οι ειδικές μεταβατικές διατάξεις πριν εξαχθεί οποιοδήποτε συμπέρασμα.

Συχνές Ερωτήσεις για το νέο Κληρονομικό Δίκαιο 2026

Πότε ισχύει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο;

Οι βασικές ρυθμίσεις του Ν. 5303/2026 για την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου εφαρμόζονται σε κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ή μεταγενέστερα, με την επιφύλαξη των ειδικών μεταβατικών ρυθμίσεων.

Ποιος νόμος άλλαξε το Κληρονομικό Δίκαιο το 2026;

Το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο αναμορφώθηκε με τον Ν. 5303/2026 «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις», που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 81/22.05.2026.

Ποιες είναι οι σημαντικότερες αλλαγές του νέου Κληρονομικού Δικαίου;

Οι σημαντικότερες αλλαγές αφορούν τις κληρονομικές συμβάσεις, τη νόμιμη μοίρα, την ευθύνη για τα χρέη της κληρονομίας, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου, την εκ των προτέρων παραίτηση από κληρονομικά δικαιώματα και την προστασία συγκεκριμένων προσώπων που συζούσαν ή φρόντιζαν τον κληρονομούμενο.

Καταργείται η νόμιμη μοίρα;

Όχι. Η νόμιμη μοίρα εξακολουθεί να υφίσταται, αλλά με το νέο καθεστώς διαμορφώνεται κατά βάση ως χρηματική αξίωση ίση με το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας του νόμιμου μεριδούχου.

Τι αλλάζει στα χρέη της κληρονομιάς;

Με το νέο σύστημα, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται κατ’ αρχήν με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, εκτός από τις περιπτώσεις που ορίζει ειδικά ο νόμος.

Τι είναι η κληρονομική σύμβαση;

Η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου επιτρέπει στον κληρονομούμενο να ρυθμίσει συμβατικά συγκεκριμένα ζητήματα της κληρονομικής του διαδοχής. Καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων.

Μπορώ να παραιτηθώ εκ των προτέρων από μελλοντική κληρονομία;

Το νέο δίκαιο επιτρέπει, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, σύμβαση εκ των προτέρων παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Η παραίτηση μπορεί να αφορά ακόμη και μόνο τη νόμιμη μοίρα.

Πόσο χρόνο έχω για αποποίηση κληρονομιάς;

Κατά κανόνα η προθεσμία αποποίησης κληρονομιάς είναι τέσσερις μήνες. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις που συνδέονται με κατοικία στο εξωτερικό η προθεσμία είναι ένα έτος.

Τι γίνεται αν έχασα την προθεσμία αποποίησης;

Μετά την πάροδο της προθεσμίας η κληρονομία θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Ανάλογα με τις περιστάσεις, πρέπει να εξετάζεται από δικηγόρο κληρονομικού δικαίου εάν υπάρχουν προϋποθέσεις δικαστικής προσβολής της πλασματικής αποδοχής.

Τι πρέπει να ελέγξω πριν αποδεχθώ μία κληρονομιά;

Πριν από οποιαδήποτε αποδοχή κληρονομιάς πρέπει να εξετάζονται, μεταξύ άλλων, οι κληρονόμοι, η ύπαρξη διαθήκης, τα ακίνητα, οι τίτλοι ιδιοκτησίας, τυχόν βάρη, δάνεια, φορολογικές οφειλές, προηγούμενες αποποιήσεις και το νομοθετικό καθεστώς που εφαρμόζεται.

Ποια δικαιολογητικά χρειάζονται για αποδοχή κληρονομιάς;

Τα απαιτούμενα δικαιολογητικά διαφοροποιούνται ανάλογα με την υπόθεση. Συνήθως απαιτούνται πιστοποιητικά σχετικά με τον θάνατο, την οικογενειακή κατάσταση, την ύπαρξη ή μη διαθήκης και αποποίησης, καθώς και τα στοιχεία και οι τίτλοι των κληρονομιαίων ακινήτων.

Χρειάζεται δικηγόρος για αποδοχή κληρονομιάς;

Η αποδοχή κληρονομιάς μπορεί να έχει σημαντικές νομικές, φορολογικές και περιουσιακές συνέπειες. Ο προηγούμενος νομικός έλεγχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός όταν υπάρχουν ακίνητα, διαθήκες, βάρη, χρέη, περισσότεροι κληρονόμοι ή προβλήματα στους τίτλους.

Μπορεί να προσβληθεί μία διαθήκη;

Ναι, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις. Η δυνατότητα και οι λόγοι προσβολής μιας διαθήκης εξαρτώνται από τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και μπορεί να αφορούν τον τύπο της διαθήκης, την ικανότητα του διαθέτη ή άλλους λόγους ακυρότητας ή ακυρωσίας.

Τι γίνεται αν οι κληρονόμοι διαφωνούν μεταξύ τους;

Οι διαφορές μεταξύ συγκληρονόμων μπορεί να αφορούν τη διανομή της κληρονομίας, τη χρήση ή διαχείριση ακινήτων, τη νόμιμη μοίρα, τη διαθήκη ή άλλες αξιώσεις. Ανάλογα με την υπόθεση μπορεί να επιδιωχθεί εξωδικαστική επίλυση ή να απαιτηθεί δικαστική διαδικασία.

Ποιος δικηγόρος ασχολείται με κληρονομικές υποθέσεις;

Οι υποθέσεις αυτές ανήκουν στο κληρονομικό δίκαιο. Ένας δικηγόρος με εμπειρία στο κληρονομικό δίκαιο μπορεί να χειριστεί υποθέσεις αποδοχής και αποποίησης κληρονομιάς, πλασματικής αποδοχής, διαθηκών, νόμιμης μοίρας, κληρονομικών διαφορών, κληρονομητηρίου και διανομής κληρονομιαίας περιουσίας.

Δικηγόρος Κληρονομικού Δικαίου σε Αθήνα και Αιγάλεω

Οι αλλαγές που εισάγει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο από το 2026 δημιουργούν νέες δυνατότητες αλλά και σημαντικά ζητήματα που απαιτούν προσεκτική νομική αξιολόγηση.

Το Δικηγορικό Γραφείο Κωνσταντίνος Νικολαρόπουλος & Συνεργάτες, με έδρα το Αιγάλεω Αττικής, διαθέτει πολυετή εμπειρία σε υποθέσεις Κληρονομικού Δικαίου, τόσο σε συμβουλευτικό όσο και σε δικαστικό επίπεδο.

Ιδιαίτερη εμπειρία διαθέτει το γραφείο μας στην κατάρτιση και ολοκλήρωση αποδοχών κληρονομιάς, στον έλεγχο της κληρονομικής διαδοχής και των απαραίτητων δικαιολογητικών, καθώς και σε υποθέσεις που αφορούν:

• Αποδοχή κληρονομιάς
• Αποποίηση κληρονομιάς
• Πλασματική αποδοχή κληρονομιάς
• Διαθήκες
• Προσβολή διαθήκης
• Νόμιμη μοίρα
• Κληρονομικά χρέη
• Κληρονομητήριο
• Κληρονομικά ακίνητα
• Κληρονομικές διαφορές μεταξύ συγκληρονόμων
• Διανομή κληρονομιαίας περιουσίας
• Κληρονομικό και περιουσιακό σχεδιασμό