Αποκτήματα στο γάμο: Τι να ζητήσω; Πλήρης οδηγός

Τα αποκτήματα στο γάμο είναι η αξίωση του ενός συζύγου να συμμετάσχει στην αύξηση της περιουσίας του άλλου, εφόσον συνέβαλε ουσιαστικά σε αυτή κατά τη διάρκεια του γάμου. Η συμβολή μπορεί να είναι οικονομική ή έμμεση, ενώ για τον σωστό υπολογισμό λαμβάνονται υπόψη η αρχική και η τελική περιουσία, αλλά και τυχόν χρέη ή παθητικό.

Τι είναι τα αποκτήματα στο γάμο;

Όταν ένας γάμος οδηγηθεί σε διαζύγιο ή όταν υπάρχει μακροχρόνια διάσταση, ένα από τα βασικά ερωτήματα που προκύπτουν είναι αν ο ένας σύζυγος δικαιούται να ζητήσει μέρος από την περιουσία που απέκτησε ο άλλος κατά τη διάρκεια της έγγαμης ζωής.

Η απάντηση δίνεται μέσα από τον θεσμό των αποκτημάτων. Πρόκειται για την αξίωση συμμετοχής του ενός συζύγου στην περιουσιακή επαύξηση του άλλου, κατά το μέρος που αυτή οφείλεται στη δική του συμβολή.

Με πολύ απλά λόγια, ο νόμος λέει ότι αν κατά τον γάμο ο ένας σύζυγος αύξησε την περιουσία του και ο άλλος συνέβαλε ουσιαστικά σε αυτήν την αύξηση, τότε ο δεύτερος μπορεί να ζητήσει το μερίδιο που του αναλογεί.

Σημαντικό: τα αποκτήματα δεν σημαίνουν αυτόματα ότι «μοιράζονται όλα στη μέση». Δεν πρόκειται για αυτόματη συγκυριότητα σε κάθε ακίνητο, λογαριασμό ή επιχείρηση. Συνήθως πρόκειται για χρηματική αξίωση.

Πότε μπορώ να ζητήσω αποκτήματα;

Η αξίωση για αποκτήματα γεννιέται συνήθως όταν:

• λυθεί ο γάμος με διαζύγιο,
• ακυρωθεί ο γάμος,
• ή υπάρχει διάσταση που έχει διαρκέσει πάνω από τρία χρόνια.

Άρα, ακόμη και αν δεν έχει εκδοθεί ακόμη διαζύγιο, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να υπάρχει ήδη δυνατότητα διεκδίκησης.

Τι σημαίνει «συμβολή» στα αποκτήματα;

Η συμβολή είναι ο πυρήνας κάθε υπόθεσης αποκτημάτων. Χωρίς συμβολή, δεν υπάρχει αξίωση. Η συμβολή όμως δεν είναι μόνο χρηματική.

Μπορεί να είναι:

• Άμεση οικονομική συμβολή, όπως:
  • καταβολή χρημάτων για αγορά ακινήτου,
  • συμμετοχή σε αποπληρωμή δανείου,
  • στήριξη επαγγελματικής δραστηριότητας του άλλου συζύγου,
  • κάλυψη σημαντικών οικογενειακών εξόδων ώστε ο άλλος να αποταμιεύει ή να επενδύει.
• Έμμεση συμβολή, όπως:
  • φροντίδα του σπιτιού,
  • ανατροφή των παιδιών,
  • οργάνωση της οικογενειακής ζωής,
  • υποστήριξη που επέτρεψε στον άλλο σύζυγο να εργαστεί περισσότερο ή να αυξήσει την περιουσία του.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ένας σύζυγος που δεν εμφανίζεται τυπικά ως συνιδιοκτήτης ή δεν είχε σταθερό εισόδημα, μπορεί να έχει σημαντική αξίωση αποκτημάτων.

Το τεκμήριο του 1/3: τι σημαίνει πραγματικά;

Ο νόμος προβλέπει ένα βασικό τεκμήριο: θεωρείται ότι η συμβολή του συζύγου που ζητά συμμετοχή στην αύξηση της περιουσίας του άλλου είναι το 1/3 της περιουσιακής επαύξησης.

Όμως αυτό το 1/3 δεν είναι απόλυτο. Είναι μαχητό τεκμήριο. Αυτό σημαίνει ότι:

• ο δικαιούχος μπορεί να αποδείξει ότι η συμβολή του ήταν μεγαλύτερη,
• ο άλλος σύζυγος μπορεί να ισχυριστεί ότι ήταν μικρότερη,
• ή ότι στην πραγματικότητα δεν υπήρξε ουσιώδης συμβολή.

Γι’ αυτό και η σωστή νομική προετοιμασία είναι καθοριστική. Δεν αρκεί να πείτε «δικαιούμαι το 1/3». Πρέπει να εξεταστεί αν αυτό είναι η ασφαλέστερη βάση ή αν υπάρχουν προϋποθέσεις για μεγαλύτερη διεκδίκηση.

Πώς υπολογίζεται η τελική περιουσία;

Για να βρεθεί η πραγματική επαύξηση της περιουσίας, πρέπει να συγκριθούν δύο χρονικά σημεία:

• η αρχική περιουσία κατά τον χρόνο τέλεσης του γάμου, και
• η τελική περιουσία κατά τον χρόνο που γεννιέται η αξίωση.

Τελική περιουσία – Αρχική περιουσία = Περιουσιακή επαύξηση

Αυτή η περιουσιακή επαύξηση είναι η βάση πάνω στην οποία εξετάζεται η συμβολή του άλλου συζύγου.

Τι είναι η αρχική περιουσία;

Η αρχική περιουσία περιλαμβάνει ό,τι είχε ήδη ο σύζυγος πριν από τον γάμο, όπως:

• ακίνητα,
• καταθέσεις,
• μετοχές ή επενδύσεις,
• εταιρικά μερίδια,
• κινητά μεγάλης αξίας.

Αν, για παράδειγμα, ο άλλος σύζυγος είχε ήδη σημαντική περιουσία πριν από τον γάμο, αυτό δεν μπορεί να εμφανίζεται ως «κοινά δημιουργημένη» περιουσία μετά.

Τι είναι η τελική περιουσία;

Η τελική περιουσία είναι η εικόνα της περιουσίας στον κρίσιμο χρόνο, δηλαδή όταν έχει ήδη λυθεί ο γάμος ή όταν υπάρχει διάσταση άνω της τριετίας. Εκεί εξετάζονται:

• ακίνητα,
• τραπεζικοί λογαριασμοί,
• επενδύσεις,
• εταιρικές συμμετοχές,
• εισοδήματα που μετατράπηκαν σε περιουσία,
• άλλα περιουσιακά στοιχεία σημαντικής αξίας.

Τι γίνεται όταν η περιουσία έχει παθητικό, χρέη ή δάνεια;

Εδώ γίνεται ένα από τα πιο συχνά λάθη. Πολλοί κοιτούν μόνο το ενεργητικό, δηλαδή τα ακίνητα, τις καταθέσεις ή τα εισοδήματα. Όμως η σωστή εικόνα προκύπτει μόνο όταν συνυπολογιστεί και το παθητικό.

Το παθητικό περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

• στεγαστικά δάνεια,
• καταναλωτικά δάνεια,
• οφειλές προς τράπεζες,
• φορολογικές οφειλές,
• άλλα πραγματικά οικονομικά βάρη.

Αν, για παράδειγμα, αγοράστηκε ακίνητο 250.000 ευρώ με μεγάλο δάνειο, δεν αρκεί να ειπωθεί ότι ο ένας σύζυγος «απέκτησε σπίτι 250.000 ευρώ». Πρέπει να εξεταστεί:

• πόσο ήταν το αρχικό κεφάλαιο,
• πόσο χρηματοδοτήθηκε με δάνειο,
• ποιες δόσεις πληρώθηκαν κατά τη διάρκεια του γάμου,
• από ποιον πληρώθηκαν ουσιαστικά,
• ποιο είναι το υπόλοιπο χρέους,
• ποια είναι η καθαρή αξία του ακινήτου στον κρίσιμο χρόνο.

Με απλά λόγια, στα αποκτήματα δεν έχει σημασία μόνο τι «φαίνεται» ότι αποκτήθηκε, αλλά ποια είναι η καθαρή περιουσιακή αύξηση μετά την αφαίρεση των σχετικών βαρών.

Τι δεν υπολογίζεται στα αποκτήματα;

Κατά κανόνα δεν υπολογίζονται στην περιουσιακή επαύξηση στοιχεία που προέρχονται από:

• δωρεά,
• κληρονομία,
• κληροδοσία,
• ή από διάθεση περιουσίας που αποκτήθηκε από τις παραπάνω αιτίες.

Άρα, αν ο ένας σύζυγος έλαβε ακίνητο από κληρονομιά ή χρήματα από γονική παροχή, αυτά δεν εντάσσονται συνήθως αυτούσια στα αποκτήματα. Χρειάζεται όμως πάντοτε προσεκτικός έλεγχος, ειδικά όταν αυτά τα χρήματα αναμείχθηκαν με κοινά οικογενειακά εισοδήματα ή επενδύθηκαν σε νέο περιουσιακό στοιχείο.

Ποια αποδεικτικά στοιχεία χρειάζονται;

Η επιτυχία μιας υπόθεσης αποκτημάτων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα των αποδείξεων. Συνήθως είναι κρίσιμα:

• συμβόλαια αγοράς ακινήτων,
• τίτλοι ιδιοκτησίας,
• φορολογικές δηλώσεις,
• Ε9,
• τραπεζικές κινήσεις και αποδεικτικά καταβολών,
• δανειακές συμβάσεις,
• στοιχεία επαγγελματικής δραστηριότητας,
• μισθοδοσίες και έσοδα,
• μαρτυρικές καταθέσεις για την πραγματική συμβολή κάθε συζύγου.

Χωρίς ουσιαστική αποδεικτική βάση, ακόμη και μια θεωρητικά σωστή αξίωση μπορεί να αποδυναμωθεί σημαντικά.

Τι να ζητήσω στην πράξη;

Αυτό είναι το πιο σημαντικό πρακτικό ερώτημα. Η σωστή απάντηση εξαρτάται από:

• τη διάρκεια του γάμου,
• το πότε επήλθε διάσταση ή λύση,
• την αρχική περιουσία του άλλου συζύγου,
• την τελική περιουσία του,
• το ύψος των χρεών και του παθητικού,
• τον τρόπο της δικής σας συμβολής,
• και την ποιότητα των αποδείξεων που υπάρχουν.

Συνήθως υπάρχουν τρεις βασικές επιλογές στρατηγικής:

• Αξίωση με βάση το τεκμήριο του 1/3, όταν αυτή είναι η πιο ασφαλής λύση.
• Αξίωση για μεγαλύτερο ποσοστό, όταν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία μεγαλύτερης συμβολής.
• Στοχευμένη διεκδίκηση, όταν μπορείτε να αποδείξετε συγκεκριμένες χρηματοροές ή άμεση συμμετοχή σε συγκεκριμένη περιουσία.

Επομένως, το σωστό δεν είναι να ζητηθεί «κάτι γενικά», αλλά να σχεδιαστεί ακριβώς η κατάλληλη νομική απαίτηση με βάση τα δεδομένα της συγκεκριμένης υπόθεσης.

Συχνά λάθη που κοστίζουν

• Να θεωρεί κάποιος ότι παίρνει αυτόματα τα μισά από όλα.
• Να αγνοείται η αρχική περιουσία του άλλου συζύγου.
• Να μη συνυπολογίζονται δάνεια και παθητικό.
• Να συγχέεται η κληρονομιαία περιουσία με την περιουσιακή επαύξηση του γάμου.
• Να μην συγκεντρώνονται εγκαίρως έγγραφα και αποδείξεις.
• Να ασκείται αγωγή χωρίς προηγούμενη πλήρη νομική και οικονομική αξιολόγηση.

Γιατί χρειάζεται δικηγόρος με εμπειρία στα οικογενειακά και περιουσιακά ζητήματα;

Οι υποθέσεις αποκτημάτων δεν είναι απλές. Συνδυάζουν:

• οικογενειακό δίκαιο,
• περιουσιακή αποτύπωση,
• φορολογικά και τραπεζικά δεδομένα,
• ζητήματα αποδείξεων,
• και σωστή δικονομική στρατηγική.

Ένας σωστός νομικός χειρισμός μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια γενική και αδύναμη αξίωση και σε μια πλήρως τεκμηριωμένη διεκδίκηση με πραγματικές πιθανότητες επιτυχίας.

Συχνές Ερωτήσεις (Q&A)

Τα αποκτήματα σημαίνουν ότι παίρνω τα μισά από την περιουσία του άλλου συζύγου;

Όχι. Τα αποκτήματα δεν σημαίνουν αυτόματο μοίρασμα της περιουσίας στη μέση. Πρόκειται για αξίωση συμμετοχής στην αύξηση της περιουσίας του άλλου συζύγου, κατά το μέρος που οφείλεται στη δική σας συμβολή.

Αν δεν εργαζόμουν, μπορώ να ζητήσω αποκτήματα;

Ναι. Η συμβολή μπορεί να είναι και έμμεση, όπως η φροντίδα του σπιτιού, των παιδιών και η υποστήριξη της οικογένειας, εφόσον συνέβαλε ουσιαστικά στην περιουσιακή αύξηση του άλλου συζύγου.

Πώς αποδεικνύεται η συμβολή μου;

Με έγγραφα, τραπεζικές κινήσεις, συμβόλαια, δανειακές πληρωμές, φορολογικά στοιχεία, αλλά και με μαρτυρικές καταθέσεις που αποδεικνύουν την πραγματική συμβολή σας.

Υπολογίζονται στα αποκτήματα τα ακίνητα που αποκτήθηκαν από κληρονομιά;

Κατά κανόνα όχι, επειδή η κληρονομία, η δωρεά και η κληροδοσία εξαιρούνται από τη βάση υπολογισμού, εκτός αν υπάρχουν ειδικότερα πραγματικά δεδομένα που απαιτούν λεπτομερή νομική εξέταση.

Αν υπάρχει στεγαστικό δάνειο, επηρεάζεται η αξίωση;

Ναι. Το δάνειο και γενικά το παθητικό επηρεάζουν την καθαρή περιουσιακή επαύξηση, άρα και το ποσό που μπορεί τελικά να ζητηθεί.

Μπορώ να ζητήσω αποκτήματα χωρίς να έχει βγει διαζύγιο;

Ναι, εφόσον υπάρχει διάσταση που έχει διαρκέσει πάνω από τρία χρόνια, μπορεί να θεμελιωθεί σχετική αξίωση.

Χρειάζεται πρώτα να γίνει πλήρης έλεγχος περιουσίας;

Ναι. Χωρίς ουσιαστικό έλεγχο της αρχικής και της τελικής περιουσίας, του παθητικού και των αποδείξεων συμβολής, δεν μπορεί να καθοριστεί με ασφάλεια τι ακριβώς πρέπει να ζητηθεί.

Για περισσότερες πληροφορίες και εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση, επισκεφθείτε το Δικηγορικό Γραφείο Κωνσταντίνος Νικολαρόπουλος & Συνεργάτες ή καλέστε στο 210 561 3729.